TRƯỜNG THPT HÀM THUẬN BẮC
BÀI 49: TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
(BAN TỰ NHIÊN)
THIẾT KẾ BÀI GIẢNG
Bài 49
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Thí nghiệm
BaCl2 + H2SO4 → BaSO4↓ + 2HCl (1)
Na2S2O3 + H2SO4 → S ↓ + SO2 + H2O + Na2SO4 (2)
Chuẩn bị ba dung dịch BaCl2, Na2S2O3 và H2SO4 có cùng nồng độ là 0,1M để thực hiện hai phản ứng:
Nhận xét?
Phản ứng (1) xảy ra nhanh hơn phản ứng (2)
 Để đánh giá phản ứng xảy ra nhanh hay chậm của phản ứng hóa học, người ta đưa ra khái niệm tốc độ phản ứng.
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
2. Tốc độ phản ứng
Các chất phản ứng → Các sản phẩm
Mọi phản ứng hóa học đều có thể biểu diễn bằng phương trình tổng quát:
Tốc độ phản ứng là độ biến thiên nồng độ của một trong các chất phản ứng hoặc sản phẩm trong một đơn vị thời gian.
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Tốc độ trung bình phản ứng
A → B
Xét phản ứng:
Tốc độ của phản ứng tính theo chất A trong khoảng thời gian từ t1 đến t2:
Tốc độ của phản ứng tính theo sản phẩm B trong khoảng thời gian từ t1 đến t2:
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Tốc độ trung bình phản ứng
Thí dụ: Xét phản ứng xảy ra trong dung dịch CCl4 ở 45oC:
N2O5 → N2O4 + ½O2
Dựa vào các dữ kiện thức nghiệm hãy tính tốc độ trung bình của phản ứng tại các khoản thời gian xác định.
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Tốc độ trung bình phản ứng
Thí dụ: Xét phản ứng xảy ra trong dung dịch CCl4 ở 45oC:
N2O5 → N2O4 + ½O2
9,1.10-4
0,31
341
1,16.10-3
0,24
207
1,26.10-3
0,17
135
1,36.10-3
0,25
184
Nhận xét sự thay đổi tốc độ trung bình của phản ứng theo thời gian?
I. KHÁI NIỆM VỀ TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Tốc độ trung bình phản ứng
Thí dụ: Xét phản ứng xảy ra trong dung dịch CCl4 ở 45oC:
N2O5 → N2O4 + ½O2
Tốc độ trung bình của phản ứng giảm dần theo thời gian.
=> Người ta thường xác định tốc độ ở từng thời điểm gọi là tốc độ tức thời (v).
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Ảnh hưởng của nồng độ
Thực hiện phản ứng (2) với nồng độ Na2S2O3 khác nhau:
a. Thí nghiệm
- Chuẩn bị hai cốc sau:
Cốc (a): 25ml dd Na2S2O3 0,1M
Cốc (b): 15ml dd Na2S2O3 0,1M + 10ml nước cất

- Đổ đồng thời vào mỗi cốc 25ml dd H2SO4 0,1M. Dùng đũa thủy tinh khuấy nhẹ dung dịch trong cả hai cốc.

Em có nhận xét gì về tốc độ phản ứng diễn ra ở hai cốc?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Ảnh hưởng của nồng độ
So sánh thời gian xuất hiện kết tủa màu trắng đục: Cốc (a) sớm hơn cốc (b)
 Tốc độ phản ứng trong cốc (a) lớn hơn cốc (b)
b. Nhận xét
Vì sao tốc độ phản ứng trong cốc (a) lại nhanh hơn trong cốc (b)?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Ảnh hưởng của nồng độ
Điều kiện để các chất phản ứng với nhau là chúng phải va chạm với nhau.
Tần số va chạm càng lớn thì tốc độ phản ứng càng lớn.
Khi nồng độ các chất phản ứng tăng, tần số va chạm tăng, nên tốc độ phản ứng tăng.

c. Giải thích
Vậy nồng độ ảnh hưởng như thế nào đến tốc độ của phản ứng?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Ảnh hưởng của nồng độ
Khi tăng nồng độ chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng.
d. Kết luận
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
2. Ảnh hưởng của áp suất
Xét phản ứng sau được thực hiện ở nhiệt độ 302oC:
a. Thí dụ
2HI(k) → H2(k) + I2(k)
PHI = 1atm: tốc độ phản ứng đo được là 1,22.10-8 mol/(l.s)
PHI = 2atm: tốc độ phản ứng đo được là 4,48.10-8 mol/(l.s)
Vì sao tốc độ phản ứng tăng khi ta tăng áp suất?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
2. Ảnh hưởng của áp suất
Áp suất ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng có chất khí.
b. Giải thích
Khi áp suất tăng, nồng độ chất khí tăng theo.
 Ảnh hưởng của áp suất đến tốc độ phản ứng giống như ảnh hưởng của nồng độ.
Vậy chúng ta rút ra kết luận gì về ảnh hưởng của áp suất đến tốc độ phản ứng?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
2. Ảnh hưởng của áp suất
Đối với phản ứng có chất khí, khi tăng áp suất, tốc độ phản ứng tăng.
c. Kết luận
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Ảnh hưởng của nhiệt độ
Thực hiện phản ứng (2):
15ml dd H2SO4 0,1M + 25ml dd Na2S2O3
a. Thí nghiệm
Cốc (a): thực hiện ở nhiệt độ thường.
Cốc (b): đun nóng.
Em có nhận xét gì về tốc độ phản ứng diễn ra ở hai cốc?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Ảnh hưởng của nhiệt độ
So sánh thời gian xuất hiện kết tủa màu trắng đục:
Cốc (b) sớm hơn cốc (a)
b. Nhận xét
 Tốc độ phản ứng trong cốc (b) lớn hơn cốc (a)
Vì sao tốc độ phản ứng ở cốc (b) lại nhanh hơn ở cốc (a)?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Ảnh hưởng của nhiệt độ
Khi nhiệt độ phản ứng tăng dẫn đến hai hệ quả:
c. Giải thích
Tốc độ chuyển động của các phân tử tăng, tần số va chạm giữa các phân tử tăng.
Tần số va chạm hiệu quả giữa các phân tử phản ứng tăng nhanh.
Vậy nhiệt độ ảnh hưởng như thế nào đến tốc độ phản ứng?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
3. Ảnh hưởng của nhiệt độ
Khi tăng nhiệt độ, tốc độ phản ứng tăng.
c. Kết luận
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt
Cho hai mẫu đá vôi có khối lượng bằng nhau cùng tác dụng với hai thể tích bằng nhau dung dịch HCl dư có cùng nồng độ:
a. Thí nghiệm
 Cốc (a): đá vôi dạng khối
 Cốc (b): đá vôi hạt nhỏ
Phản ứng xảy ra như sau:
CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2 + H2O
Em có nhận xét gì về tốc độ phản ứng diễn ra ở hai cốc?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt
b. Nhận xét
Thời gian để CaCO3 phản ứng hết trong cốc (b) ít hơn trong cốc (a).
 Tốc độ phản ứng trong cốc (b) lớn hơn cốc (a)
Vì sao đá vôi dạng bột (cốc b) lại tác dụng với HCl nhanh hơn so với đá vôi dạng khối (cốc a)?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt
Chất rắn với kích thước hạt nhỏ (đá vôi hạt nhỏ) có tổng diện tích bề mặt tiếp xúc với chất phản ứng (HCl) lớn hơn so với chất rắn có kích thước hạt lớn (đá vôi dạng khối) có cùng khối lượng, nên có tốc độ phản ứng lớn hơn.
c. Giải thích
Vậy diện tích bề mặt hưởng như thế nào đến tốc độ phản ứng?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt
Khi tăng diện tích bề mặt chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng.
d. Kết luận
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
5. Ảnh hưởng của chất xúc tác
- Nếu cho vào dung dịch một ít bột MnO2, bọt oxi thoát ra rất mạnh. Khi phản ứng kết thúc, MnO2 vẫn còn nguyên vẹn.
a. Thí dụ
- Ở nhiệt độ thường H2O2 phân hủy chậm trong dung dịch theo phản ứng:
2H2O2 → 2H2O + O2
Vậy chất xúc tác là gì?
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
5. Ảnh hưởng của chất xúc tác
Chất xúc tác là chất làm tăng tốc độ phản ứng, nhưng còn lại sau khi phản ứng kết thúc.
b. Khái niệm về chất xúc tác
III. Ý NGHĨA THỨC TIỄN CỦA TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
Ứng
Dụng
Hàn
kim loại
Nấu
thực phẩm
Tổng hợp
NH3
Chất đốt
Nấu thực phẩm trong nồi áp suất chóng chín hơn so với nấu chúng trong ở áp suất thường.
TỔNG HỢP NH3
Xúc tác: Bột Fe trộn thêm Al2O3, K2O…
Nhiệt độ: 450 – 5000C
Áp suất: 200 – 300 atm
Nhiệt độ của ngọn lửa axetilen cháy trong oxi cao hơn nhiều so với cháy trong không khí, tạo nhiệt độ hàn cao hơn
Các chất đốt rắn như than, củi có kích thước nhỏ hơn sẽ cháy nhanh hơn